De Big Five
Basis van de teamrollen van Belbin
De belangrijkste reden dat we als mens doen wat we doen, is gelegen in onze persoonlijkheid; een complexe wereld die de mens al sinds de oudheid bezig is te
vatten. Als we willen begrijpen waarom teamleden een opdracht op verschillende manieren aanpakken, dan kijken we dus naar hun persoonlijkheid als bepalende factor.
Er zijn veel theorieën en instrumenten in omloop, waarvan het merendeel weinig onderzocht is. Ook de toepassing ervan, dus wat u ermee kunt in de samenwerking
met anderen, is nauwelijks uitgewerkt. Het is dus zaak om uit te gaan van een goed onderzochte methode die zijn meerwaarde steeds opnieuw bewijst.
De Big Five is de basis van de teamrollen van Belbin. De teamrollen worden ook wel karakter of persoonlijkheidsrollen genoemd. Voor het uitgebreid in kaart
brengen
van de teamrollen wordt daarom
ook
de gerenomeerde 16PF persoonlijkheidsvragenlijst ingezet.
De Big Five persoonlijkheidstypering
Sinds een jaar of veertig komt er uit psychologisch onderzoek een groeiende eensgezindheid naar voren, dat alle menselijke persoonlijkheidseigenschappen terug
te voeren zijn op vijf basisfactoren die samen de big five worden genoemd. Het gaat dan om de schalen:
Introvert – Extravert
Introverte mensen gaan graag hun eigen gang. Daardoor lijken ze afstandelijk en gereserveerd. Zij neigen ernaar om drukte en gezelligheid vooral te mijden en kunnen goed alleen zijn. Extraverte
mensen zijn de opgewekte types van deze wereld. Ze zijn graag emotioneel betrokken bij anderen en zoeken het gezelschap. Ze zijn levendig, spraakzaam en spontaan en werken graag in een teamverband.
Rust – Onrust
Rustige mensen zijn emotioneel stabiel en moeilijk uit balans te brengen. Gewoonlijk hebben ze een gelijkmatig humeur, zijn ze kalm en ontspannen en benaderen ze stresssituaties op een
rustige en rustgevende manier. Ze lijken, uiterlijk gezien, nauwelijks problemen te kennen en in extreme gevallen, kan dit leiden tot een zorgeloze, trage en bedaarde instelling.
Onrustige
mensen zijn gedreven en leven hun leven vaak op een gepassioneerde manier. Dat klinkt aantrekkelijk, maar de keerzijde van hun persoonlijkheid is dat ze ook snel rusteloos en gefrustreerd
zijn. Zeker wanneer de bezorgdheid en de angst om fouten te maken gaan domineren. Mensen die hoog scoren op onrust, hebben een grotere kans op bepaalde angststoornissen en depressies.
Behoudend –Vernieuwend
De behoudende mens is bovenal nuchter en praktisch. Hij zal alles graag bij het oude en vertrouwde willen houden, kijkt op een objectieve en logische manier naar problemen en zal de zaken
op een realistische, conventionele manier benaderen, uitgaande van een beproefd recept. Hij speelt graag op zeker en is sterk in het beheren en onderhouden van lopende zaken.
Vernieuwers
daarentegen staan open voor veranderingen, zijn nieuwsgierig, avontuurlijk en rijk aan fantasie. Ze conformeren zich niet graag en hebben belangstelling voor dingen die ongewoon en ongerijmd
zijn. Vaak denken ze ook wat abstracter en creatiever en zijn ze gevoelig voor subjectievere ervaringen en belevingen.
Ordelijk – Flexibel
Ordelijke mensen zijn gedisciplineerd en werken planmatig. Zij houden ervan om duidelijke regels op te stellen, afspraken te maken, en zich (en anderen) daaraan te houden. Zij gelden als
betrouwbaar, zorgvuldig en georganiseerd en zullen niet gauw iemand voor verrassingen stellen. Flexibele mensen zijn een stuk minder geneigd zich aan externe regels te houden. Niet uit een
gebrek aan normen of waarden, maar omdat ze graag improviseren en liever vertrouwen op hun eigen tegenwoordigheid van geest. Ze verdragen wanorde juist goed en maken zich meestal niet zo
druk over details, wat wel als nonchalant en slordig kan overkomen.
Meegaand – Dominant
Meegaande mensen zijn coöperatief, bescheiden en behulpzaam en geneigd tot samenwerken. Zij geven ruimte. Ze kunnen zich goed in een ander verplaatsen en zijn geneigd anderen te nemen
zoals ze zijn. Dominante mensen komen goed voor zichzelf op en zijn competitief van aard. Zij némen ruimte. Zij houden ervan om de leiding te nemen, om greep te hebben op de situatie
en om invloed uit te oefenen op de gebeurtenissen. Hun optreden is zelfverzekerd, dwingend en kan als overheersend of brutaal worden ervaren.
Teamrollen en Big Five
Er is een grote overlap tussen de teamrollen van Belbin en de big five van persoonlijkheidsfactoren. Voor mensen die gewend zijn te kijken naar de factoren
van de big five, is het dan ook relatief eenvoudig om iets te zeggen over de teamrollen van die persoon. In deze tabel ziet u het verband tussen de big five en de teamrollen van Belbin,
aangegeven met sterretjes. Bijvoorbeeld: bij Vormer staat in de kolom Extravert een sterretje, dat betekent dat hij meer extraverte kenmerken heeft dan introverte. Hoe meer sterretjes,
hoe duidelijker het is.
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Bedrijfsman |
|
|
* |
|
** |
|
|
** |
* |
|
Brononderzoeker |
|
** |
* |
|
|
** |
** |
|
|
** |
Plant |
* |
|
|
|
|
** |
|
|
|
* |
Monitor |
* |
|
|
|
|
* |
|
|
|
|
Vormer |
|
* |
|
** |
|
|
* |
|
|
** |
Voorzitter |
|
* |
* |
|
|
|
|
* |
|
* |
Zorgdrager |
* |
|
|
** |
* |
|
|
** |
|
|
Groepswerker |
|
** |
* |
|
|
|
|
|
** |
|
Specialist |
** |
|
* |
|
|
|
|
|
* |
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Geschiedenis van de Big Five
De theorie is gebaseerd op de gedachte dat het hele scala aan menselijke gedragskenmerken in onze woordenschat is opgeslagen. De inspiratie daarvoor komt uit
het bestuderen van het gebruik van woorden en de betekenis ervan, zoals lexicologen dat doen. Het achterliggende idee is dat elk kenmerk van het menselijke gedrag in de loop der eeuwen
wel eens is verwoord, zodat mensen erover konden praten, en dat die kenmerken zijn terug te brengen tot enkele overkoepelende termen.
Raymond Cattell: 16PF-persoonlijkheidsvragenlijst
Een van de eersten die zo te werk ging, was Raymond
Cattell, een in Amerika wonende Britse chemicus en psycholoog, die in de jaren vijftig van de vorige eeuw uitging van 4500 woorden uit Websters Dictionary. Door onderzoek met proefpersonen
die vragenlijsten moesten beantwoorden en door het toepassen van statistische technieken, verfi jnde hij zijn woordenlijst tot een opsomming van zestien persoonlijkheidsfactoren. Deze
werkte hij uit tot zijn klassiek geworden 16PF-persoonlijkheidsvragenlijst.
Vijf actorenmodel van de persoonlijkheid
Een nog verdergaande verfijning bracht hem uiteindelijk tot het ‘vijf actorenmodel van de
persoonlijkheid’,
oftewel de big five. Vervolgonderzoek in andere talen, waaronder het Nederlands, bevestigden dat het mogelijk is om met dit vijf actorenmodel de persoonlijkheid zo goed als volledig te
beschrijven. Dezelfde vijf factoren waren inmiddels ook op allerlei andere plaatsen en via allerlei andere studies naar voren gekomen. De big five is dus niet gebaseerd op één
enkele theorie of ontwikkeld door één individuele onderzoeker, maar het resultaat van de gezamenlijke bevindingen van diverse factoranalisten.
|
